نمایشگاه عکس های قدیمی با نگاهی به پس زمینه های نقاشی شده زمان : 5 تا 18 بهمن 1388

مکان : موزه عکسخانه شهر / میدان هفت تیر /خیابان بهار شیراز / نبش میدان بهار شیراز 

 شاید از همان سالهای ابتدای اختراع عکاسی ، استفاده از پرده های پس زمینه مطرح شد . تقریباً تمامی عکس هایی که در استودیو های عکاسی گرفته شده ، از پس زمینه نقاشی روی پرده بهره برده و ترکیب بندی کل کادر عکاسی از وسایلی که در ارتباط با همان موضوع پرده باشند ، استفاده می شده است . از دلایل اصلی بکارگیری پرده در پس زمینه می توان به : - الهام گرفتن از نقاشی های پرتره در آتلیه های نقاشان اروپایی- جداسازی موضوع از فضای اطراف ، اشاره نمود. در همۀ کشورها ، عکاسان ، در عکاسی آتلیه به اشکال مختلف به این مسئله پرداخته اند . گروهی از پرده های نقاشی و اسباب صحنه تا حد افراط استفاده کرده و گروهی دیگر ، با قراردادن موضوع در پس زمینه سفید ، تلاش در مطرح ساختن نگاهی دیگر داشته اند . پردۀ تیره پشت سر موضوع و پرده های منقش به رسم عکاسخانه های فرنگستان همراه با ورود دوربین های عکاسی ، به ایران وارد شد . در سالهای اولیه عکاسی در ایران بجز چند پردۀ اهدایی از کشورهای روسیه و فرانسه ، بیشتر از پرده های سیاه و سفید استفاده می شد. پرده های آبی رنگی که در پشت سر ملک منصور میرزا در نقاشی میرزا رضا تبریزی ، در سال 1271 هجری قمری دیده می شود ، شاید قدیمی ترین پرده ای باشد که در تصاویر دوره قاجار ، دیده شده است . در پس زمینه عکس های آنتوان سوریوگین نقاشی های زیبا با مناظر بدیع استفاده می شده که توسط هنرمندان متبحری نقاشی شده و از پارچه های ساده و چروک اثری نیست . به نظر می رسد که در عکس های دسته جمعی بعضی از آلبوم های مانده از دوران قاجار پردۀ چروک خورده پشت سر اشخاص ، گاه به صورت شیئی تعریف نشده با پوششی ناقص ، قرار گرفته است . اینکه چه کسانی این پرده ها را نقاشی کرده اند کاملاً مشخص نیست ، ولی با توجه به اینکه چند تن از عکاسان این دوره خود نقاش بوده اند، احتمال می رود که بعضی از آنها را خود ، نقاشی کرده و یا به دیگران سفارشی داده باشند. اما در دوران آخر قاجار نقاشان قهوه خانه ای پرده های زیادی برای عکاسان کشیده اند که یکی از آنها قوللر آغاسی است . این پس زمینه ها روی پارچه برزنت و یا پارچه ، بوم درا نداره های مختلف نقاشی شده به طوری که یک قسمت از دیوار را بپوشاند و معمولاً از تنالیته تک رنگ ( سیاه و سفید همراه با سپیا ) استفاده می شده است . اما استفاده از پرده با پس زمینۀ مذهبی در دوران مظفری ، برای اولین بار توسط بهاء الملک عکاس در مشهد بکار برده شد . نمایشگاه حاضر تعداد اندکی از پس زمینه های دورۀ قاجار را به نمایش گذاشته تا زمینه ایی برای پژوهش و بازنگری دوباره ای شود برای دوستداران این هنر .

مژگان طریقی

( با تشکر از نسرین ترابی )